Test: Dataherstelsoftware

Herstel verloren bestanden

Door Dennis Gandasoebrata 01 mei 2008, 10:00

De uitspraak ‘een ongeluk schuilt in een klein hoekje’ lijkt zeker te gelden voor het per ongeluk verwijderen van een bestand of map. Gelukkig hoeft een dergelijke handeling niet altijd funest te zijn. Het ruime aanbod dataherstelprogramma’s helpt u bij het terughalen van uw kostbare data. Wij namen de proef op de som en bekeken in hoeverre deze programma’s doen wat ze beloven.

Er bestaan grofweg twee vormen van dataverlies. In het eerste geval gaat het om een softwaregerelateerd verlies, dat in de meeste gevallen samenhangt met een menselijke fout. U verwijdert bijvoorbeeld per ongeluk enkele bestanden, na enige tijd leegt u de Prullenbak en constateert vervolgens dat u deze files toch nog nodig had. Een ander risico schuilt in het gebruik van meerdere partities, bijvoorbeeld een voor Windows en een voor uw data. Op het moment van een grote schoonmaak of herinstallatie van Windows maakt u een denkfout en kiest u ervoor om de verkeerde partitie te formatteren.

Gelukkig zijn uw gegevens niet altijd verloren, dankzij het principe van de File Allocation Table (kortweg FAT). U kunt de FAT beschouwen als een inhoudsopgave van de vaste schijf, waarin is aangegeven op welke locatie welke informatie zich bevindt. Geeft u Windows de opdracht om een bestand of map te verwijderen, dan wordt de FAT-informatie aangepast. De gegevens zelf blijven in eerste instantie op de schijf aanwezig, totdat deze na verloop van tijd worden overschreven door andere data. Dataherstelprogramma’s beoordelen de FAT en proberen de veranderingen hierin terug te draaien, zodat de verwijderde gegevens weer toegankelijk worden. Dataherstelprogramma’s zijn overigens niet volledig afhankelijk van de FAT-informatie. Is de informatie hierin niet bruikbaar of te herstellen, dan onderzoekt het programma de volledige vaste schijf op clusterniveau en wordt meestal een nieuw (alternatieve) inhoudsopgave gemaakt om de gegevens te terug te halen.
Dataverlies kan ook optreden door mechanische fouten van de schijf. De vaste schijf crasht bijvoorbeeld, en neemt uw kostbare documenten in zijn ondergang mee. Voor laatstgenoemde categorie is het aan te raden contact op te nemen met een bedrijf dat gespecialiseerd is in dataherstel: programma’s voor dataherstel zijn in zulke gevallen niet bruikbaar.

Hoe we te werk zijn gegaan

Op onze testmachine met Windows XP Professional hebben we naast de systeempartitie twee aanvullende partities op een separate schijf aangemaakt, waarvan een partitie in de FAT32-indeling en een andere partitie volgens het NTFS-bestandssysteem. De partities zijn vervolgens gevuld met uiteenlopende typen testbestanden (waaronder Word-documenten, jpg-fotobestanden en wmv-video’s). Het gebruik van de Prullenbak is uitgeschakeld, zodat verwijderacties direct een ‘wisactie’ tot gevolg hebben (hetzelfde resultaat als een verwijderactie met de toetscombinatie Shift+Delete). Daarnaast is de partitie via Snelformatteren leeggemaakt. De testmachine was voorzien van een externe usb-schijf en ingebouwde geheugenkaartlezer.

Active@ Undelete

Compact is Active@ Undelete niet te noemen. Het installatiebestand heeft een omvang van een kleine 100 MB. De opbouw van Active@ Undelete is vergelijkbaar met die van Windows Verkenner. Slim, omdat u hierdoor relatief eenvoudig uw weg kunt vinden in de gebruikersomgeving. Ook Undelete beschikt over een voorbeeldweergave, waarmee bestanden zijn te bekijken voordat u ze herstelt. Undelete geeft u voorafgaand aan het herstellen de keuze tussen een eenvoudige en geavanceerde scan. Ook externe media worden ondersteund, zoals usb-schijven en geheugensticks. De data werden hersteld na een definitieve wisactie (zonder Prullenbak) en na het formatteren van de vaste schijf.
Met de Professional-versie kunt u een bootable dvd maken met een afgeslankte versie van Windows. Dit is handig als de schijf al is beschadigd en u schrijfacties (waaronder het installeren van een dataherstelprogramma) wilt voorkomen. Wij zijn te spreken over de Boot Disk-modus: via een wizard kunt u de data herstellen, inclusief mapstructuur. Daarnaast vinden we enkele extra (relevante en minder relevante) hulpprogramma’s, zoals een partitiemanager en kladblok. Helaas bleek het programma tijdens onze test niet altijd stabiel en moest het verschillende malen opnieuw worden opgestart. Geen prettige situatie, vooral ook omdat u na het verlies van kostbare documenten al genoeg aan uw hoofd hebt…

De interface van Active@ Undelete is te vergelijken met die van Windows Verkenner.

Active@ Uneraser

Active@ Uneraser is beschikbaar in twee varianten: een versie voor een DOS-omgeving en een Windows-variant. Eerstgenoemde versie kan uitkomst bieden als het besturingssysteem niet meer wil opstarten. Beide programma’s zijn grotendeels identiek opgebouwd, hoewel onze voorkeur uitgaat naar de Windows-variant. Deze beschikt over een prettiger gebruikersomgeving en schiet de gebruiker met wizards te hulp. Het programma onderscheidt zich dankzij de brede ondersteuning van besturingssystemen (zelfs Windows 95 wordt ondersteund!). Op het moment van schrijven ontbreekt helaas de ondersteuning voor Windows Vista.

Active Uneraser draaiend in een DOS-omgeving.

Data Recovery Wizard

Het beginscherm van Data Recovery Wizard verwelkomt de gebruiker met drie opties: we kunnen specifieke bestanden herstellen, een volledig herstel uitvoeren of een specifieke partitie herstellen. Data Recovery Wizard herstelt zowel de bestanden als de oorspronkelijke mapstructuur. Voordat u een bestand herstelt, kunt u desgewenst een voorbeeldweergave bekijken. Niet alle opties zijn even logisch ondergebracht. Zo zijn er verschillende manieren om een bepaald bestand op het spoor te komen, waarbij de een wat meer zoekopties biedt dan de ander. Data Recovery Wizard is een programma zonder franje, dat opvalt dankzij zijn gebruiksvriendelijkheid. De meer gevorderde gebruiker kan de standaardinstellingen overigens desgewenst aanpassen via het optievenster.

Data Recovery Wizard vraagt de gebruiker te kiezen uit drie startopties.

EasyRecovery Pro en Lite

Zowel de Pro- als Lite-versie van EasyRecovery is overzichtelijk ingedeeld met een zestal tabbladen. Naast het herstelproces zelf hebben de makers de nodige aandacht besteed aan de diagnostische hulpprogramma’s. Zo kunt u de structuur van partities controleren, informatie over het schijfgebruik opvragen en zelfs jumperinstellingen voor de schijf opzoeken. Een aparte sectie biedt plaats aan herstelprogramma’s, waarmee u populaire bestandsformaten (zoals zip, doc en xls) kunt herstellen in geval van beschadiging. Uiteraard is de sectie Data Recovery voor ons het belangrijkst. EasyRecovery vraagt op voorhand om welk type herstelactie het gaat. Zo kunt u onder meer kiezen uit het herstellen van data op een geformatteerde schijf, het eenvoudigweg herstellen van per ongeluk gewiste gegevens en het herstellen van een schijf waarvan de File Allocation Table is beschadigd. Tijdens de test lukte het EasyRecovery om de oorspronkelijke mappenstructuur te herstellen. Op een aparte tab vinden we de mogelijkheid om e-maildatabases te herstellen, vergelijkbaar met de functionaliteit in Iolo Search And Recover. Laat u niet misleiden door de beide productversies. De Lite-versie is functioneel gezien grotendeels gelijk aan de Pro-versie (zie http://ct.link.idg.nl/er6), op de prijs na en het feit dat de Lite-versie zich beperkt tot een herstel van 25 bestanden per keer. Over de prijs gesproken: die is niet mals.

EasyRecovery wordt geleverd met een aantal relevante schijfprogramma’s.

GetDataBack for NTFS/FAT

Helaas kunt u met GetDataBack niet een FAT-schijf herstellen als u de NTFS-versie gebruikt en vice versa. De makers zouden er goed aan doen om de ondersteuning in één oplossing onder te brengen, vooral als u bedenkt dat de meeste Windows-gebaseerde computers NTFS gebruiken voor de installatieschijf, terwijl aangesloten randapparatuur en oudere Windows-edities hoofdzakelijk FAT gebruiken. Bij de eerste stap van het herstelproces vraagt GetDataBack wat er met de gegevens is gebeurd. Afhankelijk van uw keuze wordt de procedure hierop aangepast. In onze test kozen we voor de standaardinstellingen, omdat het lang niet altijd duidelijk is waardoor u uw gegevens bent kwijtgeraakt. Erg gebruiksvriendelijk verloopt het herstel vervolgens niet: het is niet duidelijk welke partities of schijven zijn gedetecteerd, zodat u de kans loopt het verkeerde volume te selecteren.
GetDataBack ondersteunt ook herstel via het netwerk, waarbij u een ip-adres kunt opgeven en de computer op afstand benaderen. Voor meer gevorderde gebruikers is er de mogelijkheid om een bootable cd te maken interessant. De makers hebben van GetDataBack een plug-in gemaakt, die de functionaliteit van het programma toevoegt aan een BartPE-opstartschijf (op www.nu2.nu/pebuilder vindt u meer informatie over het programma). Zo kunt u schijven herstellen die niet meer toegankelijk zijn via Windows.

Wat ons betreft zou GetDataBack iets zelfstandiger te werk kunnen gaan bij het herstelproces.

Herstel Uw Bestanden

Herstel Uw Bestanden van Easy Computing (één van de slechts twee Nederlandstalige programma’s in deze test) is erg compact: de installatie neemt slechts een kleine 7 MB in beslag. De makers hebben ervoor gezorgd dat u telkens over de nieuwste versie beschikt: al bij de installatie verscheen het verzoek om bij te werken naar een actueler editie. Herstel Uw Bestanden biedt ondersteuning voor externe apparaten, zolang er gebruik wordt gemaakt van FAT12-, FAT16-, FAT32- en NTFS-bestandsindelingen. Het programma biedt daarbij drie herstelmodi, variërend van snel tot grondig. Wizards voeren de boventoon: bij de start van het programma kunt u ervoor kiezen direct op zoek te gaan naar verloren bestanden of om deze te herstellen. Meer gevorderde gebruikers zullen eerst de gewenste opties configureren, via het aparte venster. Hierin is onder meer aan te geven naar welke bestandstypen moet worden gezocht en of onbekende bestanden (waarvan de oorsprong niet meer duidelijk is) alsnog moeten worden getoond. Interessant is de mogelijkheid om bij het herstellen van geformatteerde partities aan te geven om welk bestandssysteem het gaat. Kiest u bijvoorbeeld alleen FAT, dan worden NTFS-indelingen overgeslagen en neemt het herstelproces minder tijd in beslag. De wizardgebaseerde aanpak blijkt in de praktijk effectief te werken. De verloren bestanden werden volgens verwachting gedetecteerd. Herstel Uw Bestanden geeft de resultaten weer in een logboekbestand en stelt u in staat de gevonden bestanden als kommagescheiden informatie naar een Excel-bestand te schrijven. De nieuwste versie is ook geschikt voor Windows Vista.

Herstel Uw Bestanden van Easy Computing kent een uitgebreide logboekfunctie.

PC Inspector File Recovery

Om direct met de deur in huis te vallen: erg onder de indruk van de gebruiksvriendelijkheid van PC Inspector File Recovery zijn we niet. U kunt het programma dan ook het beste beschouwen als een compacte tool waarmee u kleine ongelukken verhelpt. Het aantal opties is beperkt en zonder enige vorm van uitleg, waardoor het even tijd kost om de werking van het programma te doorgronden. Zelfs een eenvoudige uitleg in tooltips ontbreekt. Naast het selecteren van een vaste schijf of partitie uit de standaardlijst, kunt u handmatig op zoek gaan naar logische schijven door de start- en eindsector op te geven en het PC Inspector File Recovery te laten scannen. Handig is de uitgebreide filtermogelijkheid, waarmee u binnen de resultaten kunt zoeken naar specifieke bestanden. Na een klik met de rechtermuisknop op de gevonden bestanden kunt u ervoor kiezen deze naar een nieuwe locatie te herstellen. PC Inspector File Recovery heeft een groot pluspunt ten opzichte van de rest: u mag het gratis gebruiken.

U mag PC Inspector gratis gebruiken.

Recuva

No-nonsense, zo valt Recuva op het eerste gezicht het beste te typeren. En niet geheel onbelangrijk: het programma is gratis. Het hoofdscherm Recuva bestaat uit de knoppen Scan en Opties. Naast de mogelijkheid om de taal en weergave te veranderen, vinden we een drietal summiere opties, zoals het tonen van verborgen bestanden en het opsporen van zogenoemde nul byte-files. Recuva ondersteunt het herstellen van de mapstructuur, al is het vreemd dat deze optie expliciet moet worden ingeschakeld. Na de scan krijgt u een overzicht van de gevonden bestanden. Op de tab Preview ziet u een voorbeeld van het bestand voordat u het herstelt. De andere twee tabbladen – Info en Header – geven beknopte informatie over de staat van het bestand. Deze informatie is echter minder geschikt voor de gemiddelde gebruiker, op de regel Toestand (waarin u de status ziet) na. Wij konden weliswaar de bestanden met behoud van mapstructuur terug halen, maar kregen eerst het verzoek een opslaglocatie op te geven.
De Nederlandse vertaling bevatte enkele schoonheidsfoutjes, waaronder vreemde vertalingen en enkele rare karakters. De door ons bekeken versie was net uit bèta. Mogelijk zijn deze fouten op het moment dat u dit leest inmiddels verholpen. Een ingebouwde updatefunctie controleert op de beschikbaarheid van nieuwe versies.

Recuva vraagt aan de gebruiker om een opslaglocatie voor de herstelde bestanden op te geven.

Search And Recover 4.0

Net als de elders besproken oplossing van Easy Computing controleert Iolo op updates, voordat Search And Recover wordt geïnstalleerd. Het programma zelf heeft een prettige gebruikersomgeving, die wordt gekenmerkt door wizards. Externe apparaten worden ondersteund, zolang zij gebruikmaken van de FAT12-, FAT16-, FAT32- of NTFS-indeling. Search And Recover beschikt over een voorbeeldweergave, die vooral handig is bij het terughalen van verwijderde mediabestanden. Zo kunt u een foto bekijken en vervolgens besluiten of u deze wilt herstellen. Wat ons betreft had de onderverdeling iets minder sterk doorgevoerd hoeven worden: het programma vraagt u op voorhand welk type bestanden u wilt terughalen (bijvoorbeeld Songs and sounds, maar ook Pictures and movies). Wél logisch is de aparte sectie om verloren e-mail terug te halen, wat dan ook geldt als grote pre. In Search And Recover treffen we verschillende extra onderdelen aan. Aardig is File Terminator, waarmee u specifieke bestanden permanent verwijdert. Een opvallende keuze voor een programma dat u juist helpt bij het herstellen van verloren gewaande bestanden! Een andere extra is de mogelijkheid om een virtuele schijf aan te maken (die als station via Windows Verkenner beschikbaar komt) en u staat stelt om herstelde bestanden tijdelijk op te slaan. Daarnaast kunt u een exacte kopie maken van een schijf, inclusief opstartbestanden. Dit is een handige functie voorafgaand aan een hersteloperatie. Als u bestanden wilt herstellen op een systeem waarop Search And Recover nog niet is geïnstalleerd, kunt u gebruik maken van een aparte wizard die direct vanaf cd draait. De licentie van Search And Recover is geldig voor drie computers.

Search And Recover maakt expliciet onderscheid tussen de bestandssoort die u wilt terughalen.

Belang van een image

Wanneer informatie op de vaste schijf is beschadigd, is het van belang om zo min mogelijk schrijfacties uit te voeren. Zo voorkomt u dat de informatie verder raakt beschadigd, bijvoorbeeld omdat u een dataherstelprogramma op de schijf installeert. Het gebruik van een bootable cd (aan te maken met de hier besproken programma’s) of een image van de eigenlijke schijf is hiervoor de oplossing.

Conclusie

Wie onverhoopt te kampen heeft met dataverlies, hoeft nog niet direct met de handen in het haar te zitten. Er zijn talloze dataherstelprogramma’s beschikbaar, die over het algemeen best aardig presteren. De grootste verschillen troffen wij aan in gebruiksvriendelijkheid en prijs. Onze voorkeur gaat uit naar Iolo Search And Recover, dat complete herstelfunctionaliteit koppelt aan een interessant aankoopbedrag. Bent u bereid meer uit te geven aan een herstelprogramma dat extra onderdelen biedt voor het werken met beschadigde bestanden, dan kiest u voor EasyRecovery van Ontrack. Let u daarbij op het verschil tussen de Lite- en Pro-versie en bepaal zelf of u de 25-bestandenlimiet van de Lite-versie onoverkomelijk vindt. Tot slot verdient het gratis Recuva ook een vermelding. Hoewel de functionaliteit tot het hoogstnoodzakelijke is beperkt, vormt het programma een aardig alternatief om in eerste instantie een poging te wagen om uw data proberen te herstellen.