Haal meer uit uw grafische kaart
Overklokken onder XP en Vista
Vindt u uw grafische kaart te langzaam, of kan het u simpelweg nooit snel genoeg gaan? U kunt niet alleen de cpu, het intern geheugen en de chipset van uw moederbord overklokken, maar ook uw grafische kaart. Zowel de grafische chip op de kaart (de gpu) als het grafische geheugen kan een standje hoger worden gezet, zowel onder Windows XP als Vista. We laten zien hoe u te werk moet gaan.
Net als bij het overklokken van de cpu en het geheugen kent de grafische kaart een belangrijke beperking: de temperatuur. Als uw gpu of grafisch geheugen te warm wordt, zal dit problemen met de weergave of zelfs vastlopers opleveren. Het is dus belangrijk uw systeemkast en grafische kaart goed te koelen. Een te krappe kast is voor het overklokken niet aan te raden: de beperkte ruimte zal snel opgewarmd zijn en uw overklokresultaten een halt toe roepen. Het is dan ook geen overbodige luxe om een aantal ventilatoren in uw kast aan te brengen om de luchtstroom te bevorderen. Gebruik bij voorkeur grote 120 mm-ventilatoren in plaats van varianten van 90 of 80 mm. Grote ventilatoren maken een stuk minder lawaai.
Om de grafische chip adequaat te koelen heeft een grafische kaart een goede koeling nodig. De meeste moderne grafische kaarten (zoals de GeForce 8800 GTS en Radeon HD 3870) zijn al voorzien van een behoorlijk forse koeling om de temperatuur onder controle te houden. In stresssituaties kunnen de temperaturen van een grafische kaart snel over de 50 graden gaan. Temperaturen van 70 tot wel 90 graden zijn niet vreemd als u langdurig een overklokte kaart hard aan het werk zet in een zware game. Het is zelfs mogelijk een grafische kaart stabiel te laten draaien bij temperaturen van meer dan 100 graden, al zal dit de leeftijdsduur van de kaart niet ten goede komen.
Als u meer uit uw grafische kaart wilt halen dan mogelijk is met de standaard koeling, kunt u er altijd voor kiezen de koeling te vervangen voor een zwaardere variant of zelfs waterkoeling. Houd er wel rekening mee dat de garantie van uw grafische kaart hiermee vervalt.
Verder is het aan te bevelen een goede voeding in huis te halen. Het stroomverbruik van uw grafische kaart stijgt naarmate hij verder wordt overklokt. Als u een goedkope voeding hebt met een laag wattage, hebt u meer kans op vastlopers na het overklokken dan bij een kwaliteitsvoeding van een gerenommeerd merk. Staar u niet blind op de wattage van uw voeding, dit zegt niets over de kwaliteit.
Sommige grafische kaarten worden geleverd met extra software om uw grafische kaart over te klokken. Wij beperken ons tot twee populaire overklokprogramma’s: ATITool en RivaTuner. Versie 0.26 van ATITool is niet geschikt voor Windows Vista 64 bit. Gebruikt u deze Vista-versie, download dan de bètaversie 0.27 bèta 4 via het forum van TechPowerup (www.techpowerup.com).
De laatste versie van RivaTuner (2.06) werkt zowel onder XP en Vista (32 en 64 bit). Meestal gebruiken overklokkers de 32bit-versie van Windows XP en Vista. Overklokken onder Vista 64 bit is wat lastiger, aangezien de 64bit-versie alleen overweg kan met digitaal ondertekende drivers. RivaTuner en ATITool installeren een niet digitaal ondertekende driver voor het overklokken, net zoals veel freeware programma’s dat doen (zoals bijvoorbeeld CPU-Z, waarmee u cpu-gegevens bekijkt, en Speedfan, waarmee u de snelheid van de kastventilatoren aanpast). RivaTuner en ATITool kunnen hun werk pas doen als de controle op digitaal ondertekende drivers uitschakelt. U kunt dit op twee manieren doen. De eenvoudigste manier is door tijdens het opstarten op F8 te drukken en in het opstartmenu te kiezen voor Uitschakelen van stuurprogrammahandtekening bekrachtigen. Nadeel is wel dat u elke keer bij het opstarten dit ritueel moet uitvoeren.
De tweede optie is permanenter van aard: start een DOS-venster op als administrator en typ bcdeditset loadoptions DDISABLE_INTEGRITY_CHECKS. U kunt deze instelling ongedaan maken door in het DOS-venster bcdedit -deletevalue loadoptions in te voeren.
Let op: met het uitschakelen van deze optie loopt u een van de belangrijkste voordelen van de 64 bit Vista-versie mis: extra veiligheid. Het enige voordeel wat dan overblijft is het gebruik van 4 GB of meer geheugen. Als u veel waarde hecht aan deze beveiliging raden wij u aan via dualboot ook Windows Vista of XP 32 bit te installeren om via deze weg de kaart te overklokken.
Om te testen of onze overklokresultaten geslaagd zijn, draaien we een aantal keer 3DMark ’06 (inclusief de hotfix als u een recente kaart hebt). Deze test vergt behoorlijk wat van uw grafische kaart en uw systeem. Als deze benchmark zonder problemen verloopt, mogen we aannemen dat de overklok geslaagd is. De praktijk zal echter uitwijzen of uw overklokte grafische kaart ook langdurig stabiel zal blijven. Als u beschikt over een wat oudere grafische kaart zonder ondersteuning voor DirectX 9.0c (een vereiste voor 3DMark ’06), kunt u ook gebruikmaken van 3DMark ’03 of ’05.
Voor het overklokken van ATI Radeon-kaarten gebruiken we ATITool. Voor de op de GeForce gebaseerde grafische kaarten (in ons geval een GeForce 8800GT) gaan we aan de slag met RivaTuner. Onder het kopje Target adapter krijgt u te zien welke grafische kaart er in uw systeem zit, aangevuld met extra gegevens zoals het aantal shader proccesors, de gebruikte grafische chip en de hoeveelheid geheugen. In ons voorbeeld is dat een GeForce 8800 GT met een 256bit-geheugenbus, 112 shader proccessors, een G92-grafische chip en 512 MB GDDR3-geheugen.
Om het overklokmenu te benaderen klikt u op Driver settings. Hier ziet u de geïnstalleerde drivers (in ons geval de ForceWare 169.21-drivers). Als u achter ForceWare Detected op het driehoekje klikt voor de optie Customize, krijgt u een aantal picto-grammen te zien. De eerste roept het System settings-menu op. Op dit scherm ziet u de huidige kloksnelheid van uw gpu en het grafische geheugen. Als u een GeForce hebt uit de 8000-serie (zoals de GeForce 8800 GT) krijgt u ook de shader processor-snelheid te zien.
Vink Enable Driver-level hardware overcloking aan en kies in het scherm dat dan verschijnt voor Dectect now. RivaTuner zoekt nu de standaard kloksnelheden van uw grafische kaart op. De meeste grafische kaarten kennen een 2D- en 3D-snelheid. Dit houdt in dat de grafische kaart op een hogere snelheid gaat draaien als er een 3D-applicatie of een spel wordt gestart. Bij gewone desktop-werkzaamheden (zoals internetten en tekstverwerken) schakelt de kaart terug naar de lagere geklokte 2D-instellingen. Aangezien overklokken alleen zinvol is bij 3D-toepassingen, selecteert u rechtsboven Performance 3D. De shader processor-snelheid is normaal gesproken gekoppeld aan de gpu-snelheid. Als u deze separaat wilt overklokken, verwijder dan het vinkje bij Link clocks. Om de stabiliteit te waarborgen is het aan te raden de kloksnelheden gekoppeld te houden. Eerst past u met de gpu-snelheid (oftewel de ‘core clock’). Verplaats het schuifje iets naar rechts zodat u de grafische chip met 10 MHz overklokt.
Test vervolgens met 3DMark ’06 of de grafische kaart met deze nieuwe snelheid overweg kan. Is dat het geval, verhoog dan stap voor de stap de overkloksnelheid. Overklokken is puur ‘trial & error’: klok uw gpu net zolang over totdat u in 3DMark vervormingen (‘artifacts’) te zien krijgt, of, erger nog, op vastlopers wordt getrakteerd. U weet dan dat u te ver hebt overklokt. Als u de limiet kent van uw gpu, test de nieuwe snelheid dan uitvoerig in 3DMark en uw favoriete games. Zet vervolgens uw grafische chip weer terug naar de standaardwaarde en overklok het grafische geheugen. Dit verloopt op dezelfde manier als bij de gpu: stap voor stap kijkt u of de Memory Clock hoger is te zetten. Als u voor zowel de gpu als het geheugen de optimale snelheid hebt gevonden, controleer dan of deze twee overkloksnelheden met elkaar overweg kunnen. Het is mogelijk dat als u uw geheugen en gpu tegelijk overklokt, de gemeten optimale snelheid toch iets naar beneden moet worden afgesteld.
Als u tevreden bent over het overklokresultaat, kunt u uw profiel in RivaTuner opslaan of instellen dat Windows iedere keer de door u gekozen overkloksnelheden hanteert bij het opstarten. Plaats dan bij Startup settings een vinkje bij Apply overclocking at Windows startup. Ten overvloede: doe dit alleen als u er zeker van bent dat de instellingen stabiel zijn!
Beschikt uw systeem over een ATI-kaart, dan dient u de hulp in te roepen van het gratis overklokprogramma ATITool (versie 0.27 B4). Het overklokken verloopt op dezelfde manier als bij RivaTuner, hoewel het programma er iets anders uitziet.
Het voordeel van ATITool is dat u direct de temperatuur van uw grafische kaart kunt zien, mits deze is voorzien van een temperatuursensor. ATITool biedt verder de mogelijkheid om automatisch de maximale snelheid voor uw gpu of grafisch geheugen op het spoor te komen.
Aan de hand van een 3D-afbeelding zal ATITool controleren of een 3D-object zonder vervormingen (‘artifacts’) is te renderen (afbeelding 6). Artifacts ontstaan als de gpu of het grafisch geheugen te ver is overklokt of oververhit. Deze artifacts zijn duidelijk zichtbaar in de vorm van stippen, strepen of blokken. Overigens zijn de scanresultaat van ATITool niet altijd honderd procent betrouwbaar - een controle met 3DMark kan dus geen kwaad.
Extra informatie over uw grafische kaart en diverse instellingen krijgt u te zien na een klik op de knop Settings. U krijgt diverse instellingen gepresenteerd, waaronder Overclocking. In dit scherm ziet u, net als bij RivaTuner, wat voor grafische kaart u hebt, inclusief de specificaties. In ons voorbeeld gaat het om een X1950 Pro met een RV570 XT-gpu met 256 MB geheugen en een PCI Express-aansluiting. Zowel ATITool als RivaTuner ondersteunt diverse instellingen om de snelheid van uw ventilator te regelen. Het is verder mogelijk de overklokwaarden van uw grafische kaart te flashen in het BIOS van de grafische kaart.
Besef dan wel dat de overklok permanent is, ook als u de kaart naderhand in een andere pc bouwt. Kies hier dus alleen voor als u zeker weet dat de kaart stabiel is. Als uw pc niet meer op wil starten omdat de BIOS-flash of overklok mislukt is, zit u met de gebakken peren. Als u nog een oude, op PCI gebaseerde grafische kaart hebt liggen, kunt u daarmee uw pc opstarten en het BIOS, waarvan u uiteraard een back-up hebt gemaakt, terugzetten.
Tot slot willen we u er graag op wijzen dat het langdurig overklokken van uw grafische kaart wel gevolgen kan hebben voor de levensduur. Zolang de kaart niet langdurig aan extreem hoge gpu-temperaturen wordt blootgesteld en u een goede koeling in huis hebt gehaald, valt het ons inziens allemaal wel mee.
Het overklokken van uw grafische kaart zal niet altijd veel winst opleveren – dit kan per grafische kaart enorm verschillen. Onze GeForce 8800 GT bijvoorbeeld was betrekkelijk eenvoudig over te klokken, met als resultaat 5 tot 7 fps meer in games. Een winst van 5 fps klinkt nogal gering, maar kan precies het verschil uitmaken tussen schokkerige en vloeiende beelden in uw favoriete spel.
Reeds geplaatste reacties