ATI Radeon HD 3870 X2 met duo gpu

Nieuw snelheidsmonster van AMD

Door Michiel de Roode 02 mei 2008, 09:30

Onlangs besteedden we aandacht aan de Radeon HD 3870, de snelle en betaalbare grafische chip van AMD/ATI. Snel, maar niet dé snelste grafische kaart die op dit moment verkrijgbaar is. Deze titel is al meer dan een jaar in handen van NVIDIA, die eerst de snelheidsduivel GeForce 8800GTX lanceerde, en later diens opvolger, de 8800 Ultra. AMD/ATI zet eindelijk de achtervolging in met een wel heel bijzondere kaart: de ATI Radeon HD 3870 X2. Deze kaart beschikt niet over één maar twee chips.

Het is niet de eerste keer dat een fabrikant een kaart uit brengt met twee grafische chips. Misschien herinnert u zich de Voodoo 5 5500 nog? Deze kaart werd in 2000 uitgebracht door het toenmalige 3DFX, en beschikte over twee VSA-100 grafische chips. 3DFX was hiermee zijn tijd ver vooruit. Het bedrijf ging echter over de kop en werd ingelijfd door NVIDIA, dat jaren later ook een grafische kaart met twee gpu’s lanceerde, de GeForce 7950 GX2. Wij hebben deze kaart destijds zelfs nog in Quad SLI getest.
Ook ATI heeft een lange geschiedenis op dit vlak. Toen de Voodoo 5 5500 zijn intrede deed, kwam ATI met de Rage Fury MAXX op de markt. Deze kaart was voorzien van twee Rage 128 PRO-chips.

In 2008 komt ATI wederom met een dual gpu-kaart op de proppen, de Radeon HD 3870 X2. Deze nieuwe kaart beschikt over twee RV670-chips die we ook terug vinden op de gewone Radeon HD 3870. De grafische chips op de HD 3870 X2 draaien op 825 MHz, 50 MHz meer dan de HD 3870. Daar staat wel tegenover dat het grafische geheugen GDDR 3 is en met 1,8 GHz beduidend lager ligt dan het 2,25 GHz GDDR4-geheugen van de HD 3870.
De twee RV670-chips zijn met elkaar verbonden door de PEX 8547-chip, die is ontwikkeld door PLX Technology (www.plxtech.com). De PEX 8547-chip is een PCI-Express 1.1 switch. De chip beschikt over 48 PCI Express-banen, waarvan 16 naar elke RV670-chip gaan en 16 naar het PCI-Express 16x slot. Hoewel de RV670 GPU’s PCI-Epress 2.0 ondersteunen, komt de HD 3870 X2 dus niet verder dan PCI-Express 1.1. Op zich is dit geen ramp, zoveel snelheidwinst zal een PCI-Express 2.0-switch chip niet opleveren. Volgens AMD is het geen probleem om in de toekomst de HD 3870 X2 uit te rusten met een PCI-Express 2.0 switch. PLX Technology beschikt reeds over een PCI-Express 2.0-switch chip.

Acht jaar geleden presenteerde ATI ook al een grafische kaart met twee gpu’s. de ATI Rage Fury Maxx.

Goedkoper en makkelijker

Waarom zou u een Radeon HD 3870X2 kopen als u twee HD 3870-kaarten in CrossFire kan draaien? Het meest voor de hand liggende antwoord is de prijs. Een enkele HD 3870 X2 is goedkoper dan twee HD 3870-kaarten. Daarnaast moet u voor twee kaarten in CrossFire een speciaal moederbord hebben met twee PCI-Express 16x-sloten en CrossFire-ondersteuning. Voor de Radeon HD 3870 X2 heeft u maar één PCI-Express 16x-slot nodig en hij werkt op elk moederbord - ook op moederborden die geen CrossFire ondersteunen. U kunt tevens eens twee Radeon HD 3870X2-kaarten combineren in Quad CrossFire voor maximale snelheid. Op het moment van schrijven waren er nog geen drivers voorhanden die deze optie ondersteunen.
Bij NVIDIA zitten ze ook niet stil. De fabrikant komt binnenkort met een eigen dual gpu grafische kaart, de GeForce 9800 GX2. Zover ons bekend maakt deze kaart gebruik van twee G92-chips die we ook terug vinden op de GeForce 8800GT en GTS 512. Over de kloksnelheid waarop de chips draaien en de prestaties van de kaart is op dit moment nagenoeg niets bekend. Maar dat het een geduchte tegenstander van de HD 3870 X2 zal worden, lijkt ons een logische verwachting.

Stroomverbruik

De Radeon HD 3870 X2 beschikt net als de andere kaarten uit de HD 3000-serie over een UVD (Unified Video Decoder). Dit onderdeel van de gpu zorgt voor het decoderen van VC-1 en H.264 (Mpeg4 AVC) gecodeerd HD-materiaal (dat op bijvoorbeeld een Blu-Ray of HD DVD is te vinden). Het decoderen van dit materiaal verloopt op een pc met een HD 3870 X2-kaart net zo snel als bij een systeem met een HD 3850. Als u het dus alleen om UVD gaat hoeft u geen dure HD 3870 X2 aan te schaffen. Daar komt nog eens bij dat de goedkopere HD 3850 (of de nog goedkopere HD 3650, 3470 en 3450) veel minder stroom verbruiken.

Om het stroomverbruik van de kaarten te meten, gebruiken we Voltcraft Energy Monitor 3000. Wij meten hiermee het stroomverbruik van de gehele pc (exclusief beeldscherm en speakers). We hanteren drie soorten metingen: in ruststand (direct nadat de pc is opgestart), tijdens het afspelen van een Blu-Ray en HD-film, en tijdens maximale belasting. Voor laatstgenoemde meting gebruiken we het spel S.T.A.L.K.E.R., met alle grafische details op maximaal en een resolutie van 1920 x 1200.
Tijdens het gamen valt op dat zeer veel van de cpu en de grafische kaart wordt gevergd en loopt het stroomverbruik sterk op. In ruststand verbruikt de HD 3870 X2 relatief weinig stroom, hoewel wel duidelijk meer dan een HD 3870. Verbazingwekkend is dat niet, wat wil je anders met twee grafische chips! Opvallend is dat de GeForce 8800GTX in rust meer verbruikt. Zodra de HD 3870 X2 volop aan de bak moet, stijgt het stroomverbruik naar gemiddeld 320 watt. Dat is beduidend meer dan de 275 watt van de GeForce 8800 GTX. Volgens AMD/ATI heeft u voor deze kaart een voeding van 550 watt nodig. Als u twee HD 3870 X2-kaarten in CrossFire wilt plaatsen, is een 750 watt voeding de aangewezen keuze. De HD 3870 X2 heeft één 6-pins en één 8-pins PCIe-voedingsaansluiting. U heeft minimaal twee keer 6-pins nodig om de kaart aan de praat te krijgen. Als u wilt overklokken dient u gebruik te maken van een 8-pins power connector. Het overklokmenu in de drivers verschijnt alleen als u 1x 6-pins en 1x 8-pins hebt aangesloten.

Test en de resultaten

Het liefst hadden wij de HD 3870 X2 vergeleken met de HD 3870 in CrossFire. Helaas konden wij geen tweede HD 3870-kaart op tijd voor onze test bemachtigen. Uit diverse benchmarkresultaten die op internet te vinden zijn, blijkt dat de HD 3870 X2 in de meeste gevallen sneller is dan twee HD 3870-kaarten in CrossFire. We mogen hier uit concluderen dat de hogere snelheid van de gpu meer winst oplevert dan de snelheid van het grafische geheugen.

Wel hebben we de HD 3870 X2 de strijd laten aangaan met een enkele Radeon HD 3870 en een Club-3D GeForce 8800 GTX. De GeForce 8800 Ultra ontbreekt in onze test. Deze kaarten zijn erg lastig te verkrijgen, vooral met de GeForce 9800 GX2 voor de deur. De HD 3870 X2 verslaat in vrijwel elke test de GeForce 8800 GTX. De Ultra is niet veel sneller als een GTX en is in de meeste gevallen hetzelfde lot beschoren. Alleen in games waarbij de CrossFire techniek niet tot zijn recht komt, is een 8800 GTX of Ultra sneller. We zien dit onder andere in onze Splinter Cell 3-test waarbij de HD 3870X2 niet veel sneller is dan een enkele HD 3870. De cijfers in 3DMark ’05 en ’06 zijn niet erg indrukwekkend. Dit heeft voornamelijk te maken met onze cpu. Beide 3DMarks gebruiken een relatief lage resolutie: 1023 x 768 in 3DMark ’05 en 1280 x 1024 in 3DMark ’06. Op een dergelijke resolutie en met een erg snelle grafische kaart, moet de cpu alle zeilen bijzetten. De Core 2 Duo E6700 die wij gebruiken is eigenlijk te langzaam om een goed verschil te laten zien tussen de geteste grafische kaarten.
Als we in de toekomst twee HD 3870 X2-kaarten in Quad CrossFire-modus zullen testen, zorgen we in ieder geval voor een snellere cpu. Gelukkig vormt de cpu geen belemmering voor de overige tests. Zeker als u games speelt op een resolutie van 1680 x 1050 of hoger zal de cpu-snelheid niet veel verschil maken, een snelle grafische kaart is dan van groter belang.
Onze zoektocht naar de geschikte kaart voor Crysis is nog niet voorbij. De HD 3870 X2 is snel, maar ook deze kaart is niet snel genoeg om Crysis in volle glorie te spelen. Misschien twee van deze kaarten in CrossFire?

Conclusie

De Radeon HD 3870 X2 laat ons achter met gemende gevoelens. We zijn blij met de snelheid van de kaart, over het algemeen mag je stellen dat de HD 3870 X2 de snelste grafische kaart van dit moment is. De kaart is ook nog eens goedkoper dan zijn concurrenten, de GeForce 8800 GTX en Ultra. Daar staat tegenover dat de kaart zijn snelheid behaalt door twee grafische chips en dit heeft zo zijn risico’s. Als een bepaald spel niet voor de CrossFire-techniek geschikt is (door het ontbreken van driverondersteuning of welke andere reden dan ook), wordt gebruikgemaakt van één grafische chip. Toch is dit voorlopig wel de snelste grafische kaart die u kunt kopen. Tenminste, totdat de GeForce 9800 GX2 hetzelfde trucje met twee chips uithaalt en de achtervolging op de HD 3970 X2 inzet.